||

Prędkość średnia z dwóch etapów

Treść zadania

Róża i Bazyli wybierają się na wycieczkę rowerową. Pierwsza połowa trasy prowadzi przez dość płaski teren, więc para utrzymuje prędkość 20kmh20 \frac{\text{km}}{\text{h}}. Druga połowa trasy prowadzi pod górę, więc rowerzyści zwalniają do 14kmh14 \frac{\text{km}}{\text{h}}. Oblicz, jaka jest średnia wartość prędkości Róży i Bazylego na całej trasie.

Rysunek przedstawiający dwoje rowerzystów - ilustracja do zadania prędkość średnia z dwóch etapów.

Potrzebujesz pomocy?

Schemat rozwiązania

Wyświetl schemat rozwiązania

Dane:
s1=s2=12ss_1 = s_2 = \frac{1}{2}s
v1=20kmhv_1=20 \frac{\text{km}}{\text{h}}
v2=14kmhv_2=14 \frac{\text{km}}{\text{h}}

Szukane:
vsˊr=?v_{śr}=?

Wzory:
vsˊr=stv_{śr}=\frac{s}{t}


Przekształcenia:
t=t1+t2=s1v1+s2v2=12sv1+12sv2=12s(1v1+1v2)t=t_1+t_2 = \frac{s_1}{v_1} + \frac{s_2}{v_2}=\frac{\frac{1}{2}s}{v_1}+\frac{\frac{1}{2}s}{v_2}=\frac{1}{2}s\Big(\frac{1}{v_1}+\frac{1}{v_2}\Big)
vsˊr=s12s(1v1+1v2)=21v1+1v2=2v2v1v2+v1v1v2=2v1+v2v1v2=2v1v2v1+v2v_{śr}=\frac{s}{\frac{1}{2}s\Big(\frac{1}{v_1}+\frac{1}{v_2}\Big)}=\frac{2}{\frac{1}{v_1}+\frac{1}{v_2}}=\frac{2}{\frac{v_2}{v_1v_2}+\frac{v_1}{v_1v_2}}=\frac{2}{\frac{v_1+v_2}{v_1v_2}}=\frac{2v_1v_2}{v_1+v_2}

Obliczenia:
vsˊr=220kmh14kmh20kmh+14kmh=16,5kmhv_{śr}=\frac{2\cdot 20 \frac{\text{km}}{\text{h}}\cdot 14 \frac{\text{km}}{\text{h}}}{20 \frac{\text{km}}{\text{h}}+14 \frac{\text{km}}{\text{h}}}= \underline{16,5 \frac{\text{km}}{\text{h}}}

Rozwiązanie z komentarzem

1. krok – dane i szukane

Wyświetl 1. krok

Jak wynika z treści zadania trasa dzieli się na dwa odcinki równej długości. Znane są nam jedynie wartości prędkości na obu etapach, nie znamy ich konkretnej długości. Możemy to zapisać w danych w następujący sposób:
Dane:
s1=s2=12ss_1 = s_2 = \frac{1}{2}s
v1=20kmhv_1=20 \frac{\text{km}}{\text{h}}
v2=14kmhv_2=14 \frac{\text{km}}{\text{h}}
Naszym celem jest natomiast obliczenie średniej wartości prędkości vsˊrv_{śr} na całej trasie.
Szukane:
vsˊr=?v_{śr}=?

2. krok – wyprowadzenie wzoru – prędkość średnia z dwóch etapów

Wyświetl 2. krok

Z definicji wzór na średnią wartość prędkości
vsˊr=stv_{śr}=\frac{s}{t},
gdzie ss to całkowita droga, a tt to całkowity czas. Nie znamy żadnej z tych wielkości, ale na temat drogi wiemy przynajmniej, że dzieli się na dwa równe odcinki. O czasie nie wiemy nic, spróbujmy go więc wyrazić przez drogi i prędkości.
t=t1+t2=s1v1+s2v2=12sv1+12sv2=12s(1v1+1v2)t=t_1+t_2 = \frac{s_1}{v_1} + \frac{s_2}{v_2}=\frac{\frac{1}{2}s}{v_1}+\frac{\frac{1}{2}s}{v_2}=\frac{1}{2}s\Big(\frac{1}{v_1}+\frac{1}{v_2}\Big)
Podstawiając to do wzoru na średnią wartość prędkości otrzymujemy
vsˊr=s12s(1v1+1v2)v_{śr}=\frac{s}{\frac{1}{2}s\Big(\frac{1}{v_1}+\frac{1}{v_2}\Big)}
Tym sposobem możemy skrócić drogę – nie musimy więc znać jej długości. Jeśli poświęcimy chwilę, żeby przekształcić otrzymany wzór na średnią wartość prędkości, możemy ułatwić sobie obliczenia. W tym celu ułamki sprowadzamy do wspólnego mianownika, aby móc je dodać i pozbyć się ułamków w ułamku:
vsˊr=s12s(1v1+1v2)=21v1+1v2=2v2v1v2+v1v1v2=2v1+v2v1v2=2v1v2v1+v2v_{śr}=\frac{s}{\frac{1}{2}s\Big(\frac{1}{v_1}+\frac{1}{v_2}\Big)}=\frac{2}{\frac{1}{v_1}+\frac{1}{v_2}}=\frac{2}{\frac{v_2}{v_1v_2}+\frac{v_1}{v_1v_2}}=\frac{2}{\frac{v_1+v_2}{v_1v_2}}=\frac{2v_1v_2}{v_1+v_2}

3. krok – obliczenia

Wyświetl 3. krok

Podstawiamy dane i wykonujemy obliczenia
vsˊr=220kmh14kmh20kmh+14kmh=16,5kmhv_{śr}=\frac{2\cdot 20 \frac{\text{km}}{\text{h}}\cdot 14 \frac{\text{km}}{\text{h}}}{20 \frac{\text{km}}{\text{h}}+14 \frac{\text{km}}{\text{h}}}= 16,5 \frac{\text{km}}{\text{h}}

Odpowiedź

Wyświetl odpowiedź

Średnia prędkość Róży i Bazylego na całej trasie (prędkość średnia z dwóch etapów) ma wartość 16,5kmh16,5 \frac{\text{km}}{\text{h}}.


Dla dociekliwych

  • Pierwszą myślą przy rozwiązywaniu zadania tego typu może być obliczenie średniej arytmetycznej z podanych prędkości, zwłaszcza, że nie znamy długości trasy. Nie jest to właściwe postępowanie, co widać, kiedy prześledzimy powyższe rozwiązanie. Średnia wartość prędkości z dwóch etapów o równej długości nie jest średnią arytmetyczną i nie da się jej do niej sprowadzić. Dlatego też w tego typu zadaniach nie warto iść na skróty, ale zawsze zaczynać od tego, jak zdefiniowana jest średnia wartość prędkości.
    Jeśli chcesz przećwiczyć to zagadnienie, sprawdź też inne zadania:
  • Wzór na średnią wartość prędkości, który otrzymaliśmy to przykład innego rodzaju średniej – średniej harmonicznej. Posługując się średnią harmoniczną, możemy obliczyć średnią wartość prędkości na trasie podzielonej na dowolną liczbę nn etapów o równej długości. Wtedy
    vsˊr=n1v1+1v2+...+1vnv_{śr}=\frac{n}{\frac{1}{v_1}+\frac{1}{v_2}+…+\frac{1}{v_n}}
    Przy dwóch etapach mamy więc
    vsˊr=21v1+1v2v_{śr}=\frac{2}{\frac{1}{v_1}+\frac{1}{v_2}}
    co po przekształceniu (przeprowadzonym w rozwiązaniu zadania) można przedstawić w postaci:
    vsˊr=2v1v2v1+v2v_{śr}=\frac{2v_1v_2}{v_1+v_2}
    Ważne – etapy muszą być równej długości.
  • Średnia harmoniczna danego zestawu danych zawsze będzie mniejsza niż jego średnia arytmetyczna. Jak to się przekłada na realne sytuacje? Kiedy jedziemy wolniej, pokonanie danej drogi zajmuje zawsze więcej czasu. Skoro średnia wartość prędkości to iloraz drogi i czasu, a droga jest ustalona, to wydłużenie czasu zawsze zmniejszy wynik.
  • Jeśli nie pamiętasz, kiedy stosować średnią harmoniczną, a kiedy arytmetyczną, zawsze zaczynaj od definicji i wzoru
    vsˊr=stv_{śr}=\frac{s}{t}
    Unikniesz pułapek i błędnych założeń.

Podstawa programowa

Wymagania szczegółowe. Uczeń:

  • I. 1) przedstawia jednostki wielkości fizycznych, opisuje ich związki z jednostkami podstawowymi; przelicza wielokrotności i podwielokrotności;
  • I. 4) przeprowadza obliczenia liczbowe posługując się kalkulatorem;
  • II. 3) opisuje ruchy prostoliniowe jednostajne i jednostajnie zmienne, posługując się zależnościami położenia, wartości prędkości oraz drogi od czasu.

Coś się zaciekawiło? A może widzisz błąd? Potrzebujesz czegoś więcej? Daj znać w komentarzu. Ta strona wciąż się rozwija.

Podobne wpisy

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *